Ang batang mi matinlong pag-irisipen

Dr. Jun Magbanua

Kong samarasano mag-isip ang tao,

 kondato tana ra sigorado.”

 

“Mi manggaden nga malised, ig mi

malised nga manggaden. Ang matood

nga manggad ay akikita sa pag-

irisipen i ang tao.”

 

Si Jose ay bata anda Tatay Sendo ig Nanay Sita.  Tana ay sampolo ka dagon ig dadi ay Grade 5 den.  Kasarangan lamang anang abilidad pag-abot sa klasi; beken i masiadong ma’antigo, piro beken da masiadong maroya.

 

Piro mi matinlong ogali si Jose. Sa anang batang isip, mayad tana agseleng sa mga bagay nga atatabo. Madangmit tama ig mayad anang isip sa anang mga akikita. Tama anang pagseleng sa kada sitoasion. Pirmi nang ingsasangbit, “Maski anono ang matabo, marimo o mayad, aelaman ko nga dan ay mi magaloang matinlo. Mabael akeng pagsarig sa Gino’ tenged nga ingmama’al Na ako ig Tana ay ingdadason ko ra.”

 

Isarang oras ay agkatinir i kasoay si Jose. Asilag kanana anang kaklasi ay samaoro marapit tana sa iba, labi pa ren sa anang kaklasing mga babai’. Mayad nga bata si Jose. Paratangay ig pirming akangirit kong aga limeg ngani. Asisilag anang kaklasi piro ara na i totobaya dato.

 

Si Mario ang anang kaklasi nga mi kasilag kanana. Sa indi maelaman nga dailan ay ingsontok tana i’ dato. Ang ibang andang kaiban ay aga elat nga magabales tana. Piro dato ay ing palebas na lamang.

 

Mi dian pang aga sogo-sogo nga balesan na si Mario ig maga tabang sanda ki Jose. Piro mako’n tana, “Indi ren, beken da masiadong masakit anang sontok. Indi ako maliag nga mi kasoay. Beken i ma’ambeng ag adal kong mi asisilagan kao. Matinlo nga tangay mo ang tanan.”

 

Ara tana i papa’apikto maski mi mga aga karantiao pa kanana. Aisip nang pirmi ang bilin i tatay na: “Jose, indi kao enged ag pakigsoay. Kong mi maliag ag soay kanimo, pabaya’n mo lamang. Mas maiseg ang batang ara ipapadara sa anang imosion. Dan sobra ka pa sa agsakep i saka nasion.”

 

Makori agsopil sa sadili. Madangmit ang ‘pride’ ang tao ang aga tolod kanana para magbales. Mas grabi pa dan kong mi mga aga kantiao. Mi dian pa kaisan nga agakorit i linia sa logta ig magako’n:  “Ang kaona kalapak sa korit ay maiseg.”

 

Sa kondatong sitoasion, midio makori ren agkontrol sa sadili. Piro ibang bata talaga si Jose. Indi tana madara sa iseg-iseg ang iba. Kong mi magrapit ig agpakiman kong papatawaden na ang agsontok kanana, anang akasimpan nga sabat ay, “Simpri.” Ig idadason na pa, “Kong ang Gino’ ngani ay agpatawad kanaken, ako pa kabay ang indi agpatawad sa iba.”

 

Mas ingdadayaw si Jose sa anang ogaling madali ag patawad. Isarang oras ay ing pakimanan tana anang maistra. “Jose, akikita ko nga ang katinlo imong pag-irisipen. Anono imong sikrito?”

 

“Ma’am, ing isip kong lagi kong anono ang mayad para kanaken ig mas pa enged kong ano ang mayad para sa iba. Ig madangmit Ma’am matinlo ang risolta.” Dia anang sabat i Jose.

 

Kong anono ang ing isip, dia madangmit maman da ang agaloa sa bibig. Ang ingsasambit maman da ang ing boboat. Animan bantayan i pirmi ang ing isip.

 

Mag-isip i matitinlo ig mayad para magtinlo ra indong bisara ig ingboboat. Ara matatabong golo kong ang ing isip ay toladato.

 

“Kong mayad ang pag-irisipen maga’ayad da ang kaboi. Animan ako ingbabantayan ko osto kong anono ang aga seled sa akeng isip. Kong matinlo dato ingpapaseled ko. Piro pag marimo dan akeng isip sirado.” Sabat i Jose datong pakimanan tana andang prisipal kong samaoro na aboboat dato.

 

“Matinlo talaga ag isip ang batang dia. Kong ang mga batang iba ay kondia mag-isip sigorado malilipay andang mga ginikanan.” Aisip anang maistra nga dato ay aga simpan den da sa anang madason nga klasi.

 

Animan mga bata, bantayan indo osto ang indong ing isip. Sa indong olo ingbebetang ang dimonio ang kinaisipang marimo. Aelaman na nga kong mararangga imong kinaisipan poidi kang kaboat i mga bagay nga pabor kanana. Kapapaidalem kao sa anang kontrol ig magiging kakampi ka na.

 

Piro indi kao agtogot dian. Pag mi marimong kinaisipang akaseled sa imong isip, pa’alinen mong lagi dan. Telesan mong lagi i mga mayad nga kinaisipan. Pag toladan imong boboaten, sigorado maga tinlo imong kaboi.

 

Malilipay beken lamang imong mga gorang-gorang, mga maistro ig maistra, kong indi maski imong mga masig ka bata.

 

 

BIRSONG CUYUNON:

 

MAGDEREP BATA!

 

Maintras bata pa

Ogalien indo dia;

Ma’alen ang obra

Indi mo i itsa poira.

 

Maski ngani ang Gino’

Datong kita boaten Na;

Anem ka adlaw nga ag obra

Ikapitong adlaw panari Tana.

 

Animan magderep kaw bata’

Para sa imong ka’ayadan dia;

Kong ang obra’ papatinlon

Mayad nga kaboi magadason.

Use of materials from this Website, including any commercial use, reproduction, distribution, re-publication, broadcast, and display or performed, without prior permission of Qubes Publication and Ads Promotion is strictly prohibited.

You may also like...